أحمد السباعي (مترجم: رسول جعفريان)
171
تاريخ مكة (از آغاز تا پايان دولت شرفاى مكه "1344 ق")
حاشيههايى قرار داد كه عبارت از باغستانهايى بود كه در آنها درخت خرما و كشت و زرع بود . از آن جمله چشمههايى در مَعْلات و حجون و شهداء و برخى هم در نواحى مكه بود . برخى هم بركههايى داشتند كه مردم وارد آنها مىشدند . نيز چشمهاى در پايين مكه بود كه از ميانهء وادى از زير زمين عبور مىكرد و بركهاى داشت كه مردم از آن آب بر مىداشتند . « 1 » ابن زبير از آب اين چشمهها بهره مىبرد و خودش هم چاههايى كند « 2 » و تلاشهاى خوبى در جهت رشد كشاورزى داشت و باغهايى از مال خود در نقاطى مانند نقا و سليمانيه در جاى بازار امروزى تا اطراف معابده ايجاد كرد . « 3 » نيز راه ميان قراره و نقا را گشود ، در حالى كه ميان آنها تپههايى بود كه همچنان آثار تراشيده شدن در آنها باقى است . ابن زبير همچنين به كار اصلاح ورودىهاى شهر پرداخته ، براى بازگشايى برخى از خيابانها اقدام به خراب كردن برخى خانهها كرد . همچنين از ثروتمندان مكه خواست كه به احياى اراضى موات موجود در نواحى مكه بپردازند . هدف وى افزايش حبوبات و سبزيجات براى اهالى بود . مانند همين اقدامات را در طائف نيز انجام داد به طورى كه طائف در زمان وى به لحاظ كشاورزى به موقعيتى دست يافت كه سابقه نداشت . همچنين باغستانها در شمال مكه و جنوب آن گسترش فراوان يافت و بازارهاى مكه پر از محصولاتى از حبوبات و سبزيجات اطراف آن شده ، شهرى و باديهنشين در ناز و نعمت مىزيستند . او صنعتگرانى را كه از مهاجران اطراف مكه بودند تشويق كرد تا خانههايى در مكه بسازند . اگر دولت ابن زبير ادامه يافته و فتنهها و جنگها او را مشغول نكرده بود ، كار مكه رونق يافته بود . نگاه وى به مكه متفاوت از نگاه كسانى بود كه مكه را انبانى از گدايان مىدانستند .
--> ( 1 ) . اخبار مكه ازرقى ، ج 2 ، ص 183 . ( 2 ) . همان ، ص 183 . ( 3 ) . مقصود مؤلف ، حلقهاى است كه در مَعْلات قرار دارد كه اكنون تغيير كرده و به ذى طوى در جرول انتقال داده شدهاست .